Bale Nedir?
Bale; dans, müzik ve dekor sanatlarının birleştirilerek kullanıldığı bir müzikal ve dans içeren tiyatro gösterisidir. Balenin kendine has üslubu vardır. Esnek bir vücuda sahip olmak için çocukluk döneminde eğitimlerine başladı. Bale uzun yıllar süren, disiplinli ve özverili bir eğitimin ardından öğrenilen bir sanat türüdür.
Balenin Tarihçesi
Balenin temeli, İtalya’da Mim sanatçılarının diğer adıyla pandomim sanatçılarının, Ortaçağ ve Rönesans tiyatro gösterilerinde ve geleneksel halk gösterilerindeki duyguları ve düşüncelerini anlattığı hareket ve danslarına dayanır.
Rönesanstan sonra, 4. Henry, balenin yayılmasına destek olmuştur. Bale önce Avrupa’ya, 17. yüzyılın sonlarında da Danimarka ve İsveç’e kadar yayılmıştır. Bu süreçte opera ile sahnelerde yer bulmuştur. 18. yüzyılın ilk yarısında operadan ayrılan bale, özgür bir sanat haline gelmiştir. Bu konuda ünlü Fransız balet George Noverre’nin katkıları büyüktür.
Gelelim ilk balerin kimdir sorusun. Modern bale tarihçilerinin bir bölümü ilk balerin kim sorusuna 1681’de Le Triomphe de l’Amour adlı gösteride yer alan, Mlle de la Fontaine ismini verir.
Ancak kimi kaynaklar, ilk balerin olarak İngiltere Kralı II. Charles’ın kız kardeşi Madame Henriette-Anne’i söyler. Çünkü Madame Anne Fransız saraylarının ünlü dansçısıdır. Tahmin edilir ki 17. yy. Dönemi Fransa’sında zerafet ve asalet simgesi, büyük balolardaki estetik danslardı. Madame Henriette-Anne’in ; 1661’de Ballet des Saisons’un 2. bölümünde Diane rolünü, diğer saray hanımlarıyla birlikte baleye benzer bir dans eşliğinde başlatması tüm bu karmaşasının nedeni.
Balenin Faydaları
Bale disiplin isteyen bir sanattır. Hem zihin hem vücut aynı anda disiplin edilmeli ve diğer bale sanatını aynı anda icra edenlerle koordine bir şekilde yapılmalıdır.
Zira dolu bir zihinle kalabalık önünde yapılacak yanlış bir hareket tüm kadro uyumunu bozacaktır. Fiziksel olarak disiplin ayrıca gereklidir. Düzensiz idmanlar, yetersiz beslenme vb durumlar fiziğe zarar verir. Oysa bale görsellik isteyen bir sanattır.
Bale eğitimleri klasik müzik eşliğinde yapılır. Böylece bale sanatçısı, uyumu yakalamak ve içinde hissetmek için eşsiz bir müzik kulağına sahip olur.
Bale, sanatçılardan oluşan kadronun uyumudur. Balede sanatçısı adayının, hayatının her alanında farklı konularda bir araya gelmiş gruplara daha kolay adapte olmasını sağlar.
Bale eğitimi alan aday, özgüven sahibi olur. Sahneye çıkmak, kalabalığa sanatını icra etmek özgüven getirir. Gösteri sonundaki alkışlar da diğer alanlarda da başarılı olma isteğini tetikler.
Türki̇ye’de Baleni̇n Geli̇şi̇mi̇ İle İlk Baleti̇mi̇z Engi̇n Akaoğlu Ve İlk Baleri̇ni̇mi̇z Meri̇ç Sümen
İlk Balerin Meriç Sümen :
Türkiye’nin ilk devlet sanatçısı unvanı alan ve Rusya’nın tarihi sahnesi Bolşoy’da sahneye prima balerin olarak çıkan ilk Türk balerinidir.
Devlet Opera ve Balesinin ilk kadın Genel Müdürü olmuştur. İlklerin kadın sanatçısı Meriç Sümen’in hayatına gelirsek sanatçı 1943 doğumludur.
1943 yılında doğdu. Ankara Saray İlkokulu’nda Millî Dans dersi öğretmeninin yönlendirmesiyle 1952 yılında Ankara Devlet Konservatuvarı Bale Bölümü’ne girdi. 9 yıllık bale eğitimini tamamladı. Öğrenciliği sırasında yaz aylarında , Türk balesinin kurucusu Dame de Valois’nin daveti ile İngiltere’ye giderek Londra Kraliyet Balesi Okulu öğretmenleri ile çalıştı. 1961’de Londra’da Cecchetti sınavını birincilikle geçti.
Konservatuvarın son sınıfındayken Ankara Devlet Opera ve Balesi’ne sanatçı olarak girdi. Rol aldığı ilk bale eseri, partneri Sait Sökmen ile birlikte dans etttiği Giselle idi.
1965’te Türkiye’ye gelen ve kendisini Kuğu Gölü Balesi’nde izleyen Sovyetler Birliği (SSCB) başbakanı Aleksey Kosigin’in daveti ile 1967’de Moskova’ya gitti; Giselle Balesi’ni oynamak için teklif aldı. Bolşoy’un tarihindeki ilk yabancı baş balerin oldu.
1970’lerde uluslararası bale dünyasında tanınmaya başlandı. 1972’de Türkiye’de Türk Kadınlar Birliği tarafından “Yılın Sanatçısı” ilan edilmiştir. 1973’te Kopenhag’da, 1975’te Varşova’da düzenlenen uluslararası yarışmalarda ödül aldı. 1976’da Tokyo’daki 1. Dünya Bale Yarışması Galası’nda onur konuğu olarak dans etti.
1981 ve 1985 yıllarında Moskova Bale Yarışmaları’nda, Varna Uluslararası Bale Yarışmaları’nda ve 1984, 1987, 1991 ve 1995’teki Osaka / Tokyo Dünya Bale Yarışmaları’nda Seçici Kurul üyeliklerinde bulundu.
Ankara Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü ve Sonrası
Sümen, 1979-1986 yılları arasında Ankara Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü görevini üstlendi. Bu görevde iken 1981 yılında Devlet sanatçısı ünvanı ile onurlandırıldı.
1986-1989 ve 2001-2002 yıllarında İstanbul Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü’nde dansçı, başkoreograf ve bale sanat yönetmeni olarak çalıştı.
Moskova Bolşoy Dans Akademisi’nden 1983-1984 arasında bale öğretmeni diplomasını alan sanatçı, Mimar Sinan Üniversitesi İstanbul Devlet Konservatuvarı’nda 1989-1992 yıllarında öğretim üyeliği yaptı.
Dansçı ve eğitmen olarak baleye yaptığı katkılardan ötürü Türk Balesi’nin 50. Kuruluş Yılı sebebiyle Şubat 1998’de düzenlenen törende TOBAV’dan iki özel ödül aldı.
2005’te Devlet Opera ve Balesi’nin Müdür ve Sanat Yönetmenliği görevine atandı. Bu göreve getirilen ilk kadın ve ilk bale sanatçısı oldu. 2007 yılında emekli olana kadar bu görevi sürdürdü.
Elli yıllık sanat yaşamı, yedi yıl süren bir mülakat sürecinin ardından 2010 yılında Nevsâl Baylas tarafından ‘ Dansa Aşık Bir Kuğu ‘ adıyla kitaplaştırılmıştır.
Yönetmenliğini Mehmet Şafak Türker’in yaptığı Tutku : Meriç Sümen (2013) adlı belgesele konu olmuştur. Ve 2011’de Meriç Sümen’in 50. Sanat Yılı nedeniyle Devlet Opera ve Balesi’nde bir gece düzenlenimştir.
Ayrıca İş Bankası tarafından 1992 yılında “Ustalar ve Bilgeler” dizisinin bir parçası olarak çekilmiş, Meriç Sümen’in hayatını konu alan bir belgesel film mevcuttur.
İlk Baletimiz Engin Akaoğlu :
Türkiye tarihinin ilk baleti Engin Akaoğlu ; 1931′ de Samsun’da doğdu. Balenin bir sanat olduğunu ve sanatın , dansın sadece kadınlara özgü olmadığını ispatlayan isim… Kendi gibi sanat yolundan ilerleyen Balet Murat Akaoğlu’nun ve kızı Balerin Şule Akaoğlu babası… Karaburun’da 2001 yılındaki vefatına kadar olan sürece birlikte bakalım.
1931’de Samsun’da dünyaya geldi. Bale öğrenimine ailesinden gizli olarak İstanbul’da Madam L.K. Arzumanof’tan ders alarak başladı. 1947’de Muammer Karaca Tiyatrosu’nda dans etti.
1950’de Ankara’da Devlet Opera ve Balesi’nin açılması üzerine sanat hayatina Ankara’da devam etti. Muhsin Ertuğrul tarafından 1957’de İtalya ve Almanya’ya, 1958-1959 sezonunda İngiltere’de Londra Kraliyet Akademisi’ne gönderilmiştir. 1962’de Danimarka’ya giderek altı ay süreyle Danimarka Kraliye Balesi’nde bale çalışmaları yaptı.
1968’de Dame Ninette de Valois’nın daveti üzerine İngiliz Kraliyet Bale Akademisi’nde bale öğretmenliği eğitimi almak üzere İngiltere’ye gitti. 1969 yılında da İstanbul Devlet Opera ve Balesi’ne bale öğretmeni olarak ataması gerçekleşti, ancak opera binasının yanması nedeniyle, bu görevini Ankara’da devam etti.
1977 yılında emekli olan Akaoğlu, 1981 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi’ne yönetici olarak atanmıştır. Son olarak 1983’te Mavi Turna ‘da rol aldı. 1996 yılına kadar yönetici olarak çalıştı ve 05 Haziran 1996 yılında ıstanbul Devlet Opera ve Balesinden emekli oldu. Kızı Şule Akaoğlu ıstanbul devlet opera ve balesinde yıllarca dans etti ve emekli oldu. Oğlu Murat Akaoğlu’da bale sanatçisidir ve halen Samsun Devlet Opera ve Balesi Başkoreografi ve Izmir Devlet Opera ve Balesi öğretmeni olarak sanat hayatına devam etmektedir.
Sanatçı, Meriç Sümen, Gülcan Tunççekiç, Gülen (Zobu) Tekebaş, Jale Kazbek ile birlikte “Faust”, “Les Sylphides”, “Les Patineurs”, “Çeşmebaşı”, “Ölüm ve Genç Kız” adlı balelerde baş rolleri paylaşmıştır.
Bunların yanı sıra, “Giselle”, “Kuğu Gölü”, “The Rake’s Progress”, “Fındıkkıran”Mavi Tuna”, “Per Gynt”, “Şehrazat”, “Don Kişot”, “Şımarık Kız”,” adlı eserlerde karakter rollerini başarı ile canlandırmıştır.
Akaoğlu, 2001 yılında hayatını kaybetti.
Ünlü (Yabancı) Baleri̇nler :
Anna Pavlova, Dame Ninette De Valois (Türk balesinin kurucusu), Margrot Fonteyn, Marie Taglioni
Ünlü (Yabancı) Baletler :
Marius Petipa, Lev Ivanov, Michel Fokine, Vaclav Nijinski, Mikhail Baryshnikov
Ünlü (Türk) Baleri̇nler :
Alev Baymur, Duygu Aykal, Gülcan Tunççekiç, Nazlı Deniz Kuruoğlu, Rezzan Ürey, Sanem Çelik
Ünlü (Türk) Baletler :
Barış Dilaver, Erdinç Dinçer, Tan Sağtürk, Bülent Şakrak, Mehmet Balkan, Mazlum Çimen