Demodikozis, köpeklerde görülen, Demodex etkenlerinin kıl folikülleri ve deri yüzeyinde aşırı derecede üremesi ile ortaya çıkan , uyuz hastalığı çeşididir. Köpeklerde Demodex canis, kedilerde ise Demodex cati ve Demodex gatoi’dir. Hastalığa genellikle köpeklerde, nadiren de kedilerde rastlanır. Köpeklerde en sık görülen hastalık etkeni Demodex canis’tir. Yeni doğan eniklere, annelerinden süt emmek isterken, meme çevresine yerleşen Demodikozis geçer.
Demodex , zorunlu bir parazittir. Sağlıklı köpek derisi florasonda da (çok az sayıda olsa da) bulunur. Demodex canis uyuzu tüm dünyadaki köpek ırklarında enfestasyon oluşturabilir ve bu yüzden, köpeklerdeki en önemli deri hastalığı olarak kabul edilmektedir.
Not :
- Enfestasyon : Çok hücreli asalakların oluşturduğu enfeksiyonlara enfestasyon denir.
- Enfeksiyon : Tek hücrelilerin oluşturduklarına enfeksiyon denmektedir.
Enfestasyonlarda etkenler genellikle ağızdan alınmaktadırlar, çoğu bir veya birden fazla ara konağa ihtiyaç duyarlar. Demodex artışı bir çok sebebe bağlıdır. Kesin bir sebebi yoktur. Ancak genetik veya bağışıklıkta meydana gelen bozukluklar sonucunda artışı gözlemlenir. Demodex “arachnida” sınıfı “prostigmata” takımı “demodicidea” ailesinden, artropodlar içerisinde en küçük olan parazitik ‘mite’lardır. Uzun ince net bir kafa-gövde, karın ve gövdede dört çift bacağa sahiptir.
Büyük bir çoğunluğu kedi, köpek gibi memeli gruplarının derisinde pilosebase ünitlerinde yaşayan bir dış parazittir. Özellikle karanlıkta, geceleri hareketlidir. Aydınlıkta folliküllerin içerisine saklanır. Bacakların olduğu kısımdaki ağzı ile deri hücreleri ve sebumu ( yağ bezi salgısı ) yiyerek beslenir. Demodex akarları, tüm hayatını, kıl folikülleri ve sebase bezlerde geçirir. Burada çiftleşir ve gebe dişi yumurtalarını sebase bezlere depolar. Yumurtalar sırası ile larva, pronimf, nimf, deutonimf ve erişkine dönüşür. Yumurtadan 3-4 günde çıkan lavralar 7 günde erişkin olur. Bir domedex bir kaç hafta yaşar.
İnsanda en çok görülen türler ise D. folliculorum ve D. brevistir’tir. Ayrıca insanlarda en yaygın görülen ektoparazit yani deri yüzeyinde yaşayan asalak türüdür. D. folliculorum sıklıkla yüzde yaşar. Erişkin D. folliculorum 0.3-0.4 mm uzunluğundadır. D. brevis ise boyun ve gövdeye yerleşir. D. brevis 0.15-0.2 mm uzunluğundadır. İnsanlarda özellikle nemli ortamlarda yaşamayı severler. Örneğin ; yüz, kaş, kirpikler, kulaklar, göğsün orta ve üst kısmı, genital alan, penis ve kalça vb. Normalde erişkin bir insan cildinde % 23-100 oranında görülebilmektedir.
Nasıl Bulaşır?
İnsandan insana bulaşma; yakın temas ile olur. Özellikle derinin uzun süreli teması, saç ve kıllardan olur. Deride ; sebum salgısını ne kadar yüksekse o kadar yoğun olur. Sebumun en yüksek olduğu 20-30 yaş döneminde en yüksek seviyeye ulaşır. 5 yaşın altında çocuklarda nadir görülmektedir. Erkeklerde kadınlara oranla daha fazla görülmektedir. Ayrıca D. brevis erkeklerde daha fazladır. Tanısı şu şekilde olur : selofanlı lam, deri kazıntısının potasyum hidroksit ile incelenmesi, punch biyopsi ve Standart deri biyopsisi yöntemi (SDBY) Demodikozis tedavisi Sistemik yada topikal metronidazol, çay ağacı yağı ve akarisidal tedaviler kullanılmaktadır. Diğer dış parazitlerde olduğu gibi bu küçük mite’larda çay ağacı yağını sevmez ve bulunduğu konağı terk eder. Uygulama yayımlanan önce cildi ve kıl köklerini iyice temizlemek gerekir.
Demodex, yağlı ciltte kuru ve pütürlü, kızarmış, şişmiş bir görünüm yaratır. Derinin pul pul dökülmesine sebep olur. Eğer tedavi edilmezse irinli ve kanlı akıntıya çevrilebilmektedir. Ölü deri kabuklarının kirpiklere takıldığını görmek mümkündür. Yağ dokusunun, nemli bölgelerin, kıl köklerinin kaşınma sebepleri bu küçük mite’ların yürürken ayaklarının temas etmesidir. Yağ dokusu en çok neredeyse orada yaşarlar. Bu durumda cilt kuruluğunu geçirmek için nemlendirici kullanmak işe yaramaz. Onun yerine kesin çözümler üretmek gerekir. Hekim kontrolünde immün sistemi destekleyiciler, antibiyotikler, deri için spreyler ve benzeri İlaçlar ile yan ürün olarak çay ağacı yağı tercih edilmelidir.
Kış ve ilkbahar başlangıcında daha sık ve daha şiddetli görülür. Mevsimlerin hastalığı etkilemesi , güneş ışığı ve nem oranına bağlıdır. Işığı sevmezler ve nemli ortamlarda yaşamak isterler. Bu yüzden gerek insan gerek hayvanın güneş ışığından faydalanıp açık alanlarda olması faydalıdır.
Bağışıklığı düşen her hayvan özellikle köpekler bir de yeterli beslenemediğinde kolaylıkla uyuza yakalanır. Onlara temas edip veteriner hekimlere götürülecek sürede, insana bulaşması mümkün değildir. Evde veya sokakta gördüğümüz canları uyuzdan kurtarmak çok kolaydir. Onları gördüğümüzde kaçmak yerine yardım etmeyi seçmek daha doğru bir seçim olacaktır.