Mileva Marić , Matematikçi ve Fizikçi
Sırpça : Милева Марић
Doğum : 19 Aralık 1875 Avusturya-Macaristan
Ölüm : 4 Ağustos 1948 İsviçre
Mezun olduğu okullar :
Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü
Evlilik : Albert Einstein (1903-1919)
Çocuklar : Lieserl Marić, Hans Albert Einstein, Eduard Einstein
“Babamdan bahsederken dilim niye mi bu kadar zehir saçıyor? Haberiniz yok mu? Cümle âlem biliyor zannediyordum. Babam bizi; annemi, ağabeyimi ve beni 1914 Ağustos’unda Berlin’deki peronda terk etti. O günden sonra da savaş ilan edildi.”
…Eduard Einstein…
Albert ve Mileva’nin hikayesi 1896’da Zürih’teki Politeknik Enstitüsünün fizik-matematik bölümünde başlıyor. Sınıftaki tek kadın öğrenci olan Mileva Albert’tan 4 yaş büyük ve evlilikten önce 1902 yılında bir kız çocukları oluyor. “Lieserl” ismini verdikleri bu kıza ne olduğu bilinmiyor. Lieserl’ın hayatının ilk yıllarında yaşamını yitirdiği ya da bir aileye evlatlık verildiği tahmin ediliyor. Albert’tan Mileva’ya gönderilen 43 mektup günümüze ulaşmışken, Mileva’nın sadece 10 tane mektubu bulunmakta. Bilindiği üzere Mileva, Albert’tan daha başarılı. Örneğin uygulamalı fizik dersinde Mileva tam not alarak birinci olurken, Albert sadece 1 alabildi. Bunu okul kayıtlarında görebiliyoruz.
Şimdi başlayalım hikayeye…
Albert ve Mileva mezuniyetten sonra evlenmek istediler ama Albert’ın ailesi buna şiddetle karşı çıktı. Bunun nedenleri Mileva’nın Yahudi veya Alman olmaması, yaş farkı ve Albert’tın işsiz olmasıydı.
13 Aralık 1900’da, ilk ortaklaşa makalelerini yazdılar. Sadece Albert’ın adıyla yayınlama kararı ortaklaşa alınmış gibi görünmekte, zira o dönemler ‘bilim kadını’ tabiri bir çok kesimi rahatsız ediyordu.
Mileva ve Albert evlenince hemen çocukları oldu. Albert çalışırken, Mileva evde çocuk bakıp yemek yapıyordu. Albert işten gelince birlikte kimya ile ilgileniyorlardı.
1905, Albert Einstein’ın kariyerinde mucize yıl’ıydı. O yıl 5 akademik çalışma yayınladı.
Foto elektrik efekti (1921’de bu makalesiyle Nobel aldı),Brownian motion (bu konuda 2 makale yazdı), Özel görelilik teorisi, E=mc2
Ayrıca 21 makaleye yorum yazdı. Molekül boyutları hakkındaki tezini sundu.
Fizik ve matematik alanında süper öğrenci olan eşi Mileva’nın katkıları olsa da Albert hiç bir zaman eşine atıfta bulunmadı. Adını tarihe yazdırma hırsı ve kibir gözünü kör etmişti.
Buna bir örnek, 1908’da, Albert, Mileva ve dostları olan Conrad Habicht ile beraber, ultra hassas volt ölçeri icad edip, patentini aldılar. Mileva’nın adı burada da geçmedi. Kendisine bu konuyu soran ailesi ve dostlarına mektuplarında şöyle cevap verdi: “Adım neden geçsin? İkimiz birlikte aynı kişiyiz.” demişti.
Bir diğer örnek, 1909 yılında Albert’a Zürih’te akademik bir pozisyon teklif edildi. Mileva hem eş hem anne görevi yanında hala Albert’a yardım ediyordu. Albert’in ilk ders notlarının sekizini Mileva kendi el yazısı ile yazmıştır. Yani kitapları okuyan Mileva, ders notlarının önemli yerlerini çıkaran Mileva, onları okuyup teorilerine de yardımcı olduğu halde eşinin adını asla anmayan Albert…
Bu esnada Mileva, ailesine yazdığı mektuplarda Albert’tın artık soğuk davrandığını söylüyordu. 2. Çocukta doğmuştu. Fakat Albert gönlünü kendi kuzeni Elsa’ya kaptırmıştı. Hatta Elsa’ya yakın olmak için 1914’te Berlin’de çalışmaya başladı.
1914’te evliyken gönlünü kuzenine kaptıran Albert, ayrılmak istemeyen Mileva’ya bir sözleşme imzalattı. Sözleşme ile evliliklerinin devam etmesinin bu şartlara bağlı olduğunu belirtiyordu :
A. Aşağıdakilerden sorumlu olacaksın:
- Giysilerimin ve çamaşırlarımın düzenli olduğundan;
- Üç öğün yemeğimi odamda düzenli bir şekilde yediğimden;
- Yatak odamla çalışma odamın tertipli tutulduğundan, özellikle de çalışma masamı benden başka kimsenin kullanmadığından.
B. Toplumsal sebepler kaçınılmaz bir şekilde gerektirmediği takdirde benimle tüm kişisel ilişkini keseceksin. Özellikle aşağıdakileri talep etmeyeceksin:
- Evde seninle birlikte oturmamı;
- Seninle dışarıya ya da seyahate çıkmamı.
C. Benimle ilişkinde aşağıdakileri gözeteceksin:
- Benden fiziksel yakınlık beklemeyecek, bana hiçbir şekilde sitem etmeyeceksin;
- İstediğim anda benimle konuşmayı keseceksin;
- İstediğim anda yatak odam ya da çalışma odamdan şikâyet etmeden ayrılacaksın.
D. Beni çocuklarımızın önünde sözlerin ya da davranışlarınla aşağılamayacaksın
Mileva ve Albert 1919 yılında boşanma işlemlerini gerçekleştirdi. Sonrasında, Mileva Zürih’e döndü. Albert’in zar zor verdiği nafakalar ve özel ders vererek kazandığı para ile hayatını çocuklarıyla sürdürmeye çalışıyordu. Bu esnada oğlu 20li yaşlarda olan Eduard’ın şizofreni sorunları başladı, bu önemli bir giderdi.
Ama Mileva’nın tek bir talebi vardı. Günün birinde Albert, Nobel’i kazanırsa, ödül parasını Mileva’ya verecekti. Albert bunu kabul etti. 1921’de Nobel’i kazandığı halde 1925’e kadar ödemedi. Mileva, parayı kendisine vermesini, yoksa tüm çalışmalarını beraber yaptıklarını söylemekle Albert’i tehdit etti. Albert ona mektupta şunları yazdı :
“Yazdıklarınla beni güldürdün. Hakkında konuştuğun adam bu kadar başarılı olmuşken, kimse senin söylediklerine ilgi gösterir mi sanıyorsun? Eğer bir insan önemsiz ise, kimseye bir şey söylemeden, sessizce kalması gerekir. Sana da bunu tavsiye ederim.”
Mileva sustu fakat çocuklarına bakamayacak kadar yoksul biri olarak öldü. Albert ise dünyanın en meşhur bilim insanlarından birisi oldu. Çocukları için mektuplarda Albert’ın itibarına zarar gelmemesi açısından uzun süre yayınlanmadı.
Albert Einstein, 1919’da kuzeni Elsa Löwenthal ile evlendi. Çift 1933 yılında Nazi Almanyası’nda Yahudilerin yer olmadığından dolayı ABD’ye yerleşti. Mileva Marić’se bir daha evlenmedi. Kendini çocuklarına adadı. Nobel alamadı. Tarih onun adını yazmadı. Fakat fedakâr bir eş, çok iyi bir anne ve asil bir kadın olarak hep hatırlandı…